تاریخچه زعفران و اهمیت اقتصادی آن

در دوره پارتها زعفران ایران به یونان و روم می رفت، بعدا چین هم از مشتریان زعفران ایران شد. در عصر ساسانیان کاشت زعفران در قم و بون نیز رایج گردید و مرغوبیت محصول آنها شهرت یافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت کاغذهای گران قیمت کاربرد پیداکرد، اما پیشتر از آن محلول زعفران به عنوان مرکب تحریراستفاده می شد،وتا قرنها بعددرترکیب مرکبهای تحریر مرغوب به کار می رفته است. از انواع مرکب زعفرانی کم رنگ و پر رنگ (از زرد کمرنگ تا قرمز خونین) برای نوشتن عنوان فرمانها و نامه های سلاطین و خلیفگان و امرا، و همچنین در تحریر عنوانها و سرفصلهای کتب و رسالات و نیز در تذهیب و تشعیر ، و در تصویر ها و نقوش حواشی و متن استفاده می شده است. بیشتر منابع انگلیسی زعفران را از واژه الصفران و واژه‌ای عرب دانسته‌اند اما درستی این موضوع بعید به نظر می‌رسد چون کاربرد زعفران قدمتی بیشتر از ده هزار سال دارد و این گیاه بومی رشته کوههای البرز و آسیای میانه‌است. وزن این واژه نیز عربی نیست و اصولاً بیشتر نام‌هایی که در عربی به «ان» ختم می‌شوند ریشه فارسی دارند مانند مهرجان، جلجلان و... شاید زعفران در اصل زرپران بوده یعنی گلی که کلاله آن هم ارزش زر و طلا است و این واژه سپس به زعفران تبدیل شده. در زبان فارسی و ترکی زفرون (زفرو) و در عربی زعفران در انگلیسی saffron در اسپانی azafrán در فرانسه safrane در ایتالیایی zaferano به هندی zuffron تلفظ می‌شود

سابقه زراعت زعفران به بیش از 2500سال قبل برمی گردد. این گیاه ظاهراً بومی یونان و مناطق مدیترانه ای است، ولی عده ای بر این اعتقادند که رویشگاه اولیه زعفران در دامنه کوههای زاگرس بویژه ناحیه الوند در ایران بوده است. هر چند در گذشته این گیاه در ایران مرکزی کشت می شده در حال حاضر زراعت آن به جنوب خراسان و چند نقطه دیگر کشور در فارس، کرمان و یزد محدود شده است. ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در جهان است و بیش از 90./. زعفران جهان در ایران تولید می شود. این گیاه دارای امتیازات ویژه ای از قبیل نیاز آبی کم، فصل رشد مطلوب از نظر کشاورزان_ پاییز و زمستان و اوایل بهار_ و اشتغالزایی فراوان، دارد و یکی از منابع اصلی درآمد کشاورزان تولید کننده زعفران می باشد. هر هکتار زعفران در طول یک سال زراعی 270 نفر روز کار تولید می کند که با توجه به سطح زیر کشت 47208 هکتاری آن سالانه بیش 7/12 میلیون نفر روز کار ایجاد می گردد. تولید زعفران ایران در سالهای مختلف دارای نوسانات زیادی است و عمدتاً تابع نزولات جوی در مناطق تولید است. تولید زعفران ایران در سال 1380 به میزان 160 تن بوده که بخش اعظم آن نیز به خارج از کشور صادر شده است. به دلیل گرایش جامعه به مصرف افزودنیهای طبیعی به جای انواع شیمیایی و سنتزی در مواد غذایی، استفاده از زعفران نیز به عنوان یک رنگ و طعم دهنده طبیعی رو به فزونی گذاشته است. امروزه زعفران در صنایع پخت و پز، قنادی، نوشابه و مصارف دارویی کاربردهای فراوانی دارد و اخیراً به دلیل اثرات بیولوژیکی مفید و خصوصاً ضد سرطان بودن ان مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر کلاله زعفران که بخش تجاری آن است از بقیه اندامهای آن نیز می توان استفاده نمود. از گلبرگ زعفران می توان رنگ خوراکی تهیه نمود، زیرا این بخش از گل دارای رنگیزه از نوع آنتوسانین می باشد. برگ زعفران در تغذیه دامهای اهلی قابل مصرف است و از بنه های کوچک که برای بذر مناسب نیستند نیز می توان در صنایع نشاسته سازی استفاده نمود.

/ 0 نظر / 278 بازدید